İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

reftar

Bir uyanış öyküsü: Sakalımı neden kestim?

Sekiz yaşındaydım. Aşırı muhafazakâr babam, Cuma namazlarına gitmediğim için beni dövüyordu. Daha dünyayı doğru düzgün tanımazken zorla camiye gönderilmek, dine bakışımı sorgulamama sebep oldu. Fakat hem babamın hem çevremin yoğun baskısı yüzünden (henüz bir çocuk olduğumu da unutmayın) içimdeki fırtınaları kimseyle paylaşamıyordum. Bir gün, Cuma namazına gidiyormuş gibi yapıp atari salonuna gittim. Tanrı, peygamber, melek, şeytan, cennet ve cehennem gibi kavramlar kafamda cirit atarken uzun uzun Street Fighter oynadım. Genellikle Honda’yı alırdım oyunda; o gün de şişko beni mutlu etmiş, tüm rakiplerimi yenmiştim. Akşama doğru eve döndüğümde babamı burnundan solur vaziyette buldum. Kulağımdan tuttuğu gibi “Kafir mi olacaksın lan eşşoğlueşşek!” diye bağırdı. Ne olduğunu sordum, camcı Sedat abinin beni Cuma vakti dışarıda gördüğünü söyledi. Ben de buna cevaben şöyle dedim: “Babacığım, eğer Sedat abi beni dışarıda görmüşse o da Cuma namazı kılmıyor demektir. İnancımıza göre böyle bir adamın şahitliği kabul edilmez.” Fakat babam bu zekice savunmamdan etkilenmedi ve tam iki…

İyi yazmak üzerine birkaç not

Yazı dünyasına uzak olduğum yıllarda bile zihnime takılıp duran bir konuydu “iyi” yazmak. Kendi adıma değil, yazar olduğunu iddia edenler adına. Bu takıntı hâli, Türkçenin temel kurallarından yoksun, özensiz, sallapati metinlerin etkisiyle zaman içinde birlikte giderek derinleşti. Zamanla kendimi bu işe o kadar adadım ki dükkân tabelalarından Facebook iletilerine, köşe yazılarından reklâm sms’lerine kadar hemen her şeyi zihnimde otomatikman düzeltmeye başladım. Bu da bir süre sonra canımı sıktı; çünkü sorun baş edemeyeceğim kadar büyüktü. Bu yüzden ben de yalnızca yazar sıfatı taşıyanlara ya da bir şekilde yazıyla mesaisi olanlara yoğunlaşmaya başladım. Öncelikle şunu söyleyeyim, çok severek okuduklarımız da dâhil olmak üzere piyasadaki birçok köşe yazarı, gazeteci, metin/reklâm yazarı ve senaristin kaleminden çıkan işler teknik olarak oldukça sorunlu. Bu yazıda, okuru zaman zaman isyanın eşiğine getiren hatalardan en sık karşılaştıklarımı aktaracağım. Basitlik Henüz yolun başında olan, düşüncelerine güvenmeyen yazarların bilaistisna ortak hatası şu: Cümleleri uzatınca, zincirleme sıfat tamlamalarına, zarflara, akademik terminolojiye…

Ne çaydan geçerim ne artistlikten!

Bir soru: Bindiğimiz arabayı yalnızca bir yerden bir yere ulaşmak için mi, yoksa “kente egemen olmak” için mi satın alırız? Bir soru daha: Sosyal medyada “Nutella’sız bir hayat mı? Aman tanrım! Dalga geçmeyin benimle!” yazan genç, neden parasını ödeyerek satın aldığı bir ürünü herkesten çok yüceltmek için bir delice yarışır? Kapitalizmin insanlığın sırtına yüklediği ve muhtemelen asırlar boyunca daha yükleyeceği dertleri az çok biliyoruz. Bu düzenin yarattığı “reklamcılık” silahıyla yönlendirilen zihinlerimizin arınması da kısa vadede bir hayal gibi görünüyor. Ama insan yine de konuşmadan, hiç değilse şikâyet ederek bile bu düzene bir itiraz getirmeden duramıyor. Denklem basit: Kapitalizm tüketime muhtaçtır, tüketim müşteri eliyle gerçekleşir, haliyle herkes potansiyel bir tüketici olmalıdır. Peki, bir insanın hayatını idame ettirebilmesi için gereken şeyler kapital düzeni ayakta tutacak tüketim döngüsünü sağlayabilir mi? Asla… O halde insan daima daha fazla ihtiyaç duymalıdır. Toplumun yaşam standartları yukarı çekilmeli ve oltadaki havucu kovalayan eşek misali kovaladığı şeyi yakalamasına…

Sana çirkin demişler

Babam anlatmıştı: Vakit, 12 Eylül darbesinin biraz sonrası, Özal devrinin az evveli, 1983. Ben üç yaşındayım, babam yirmi dört. Erkek kardeşim birkaç aylık henüz. Mekân, Beyoğlu’nda bir pasaj. Ümraniye’den minibüsle Üsküdar’a geçilmiş, oradan da vapurla Eminönü’ne. Üsküdar sahilindeki bayiden bir Milliyet gazetesi almışlar üç arkadaş. Kirli sakallı, çatık kaşların karanlık bakışını derinleştirdiği bir adam yanlarına gelip “Hayırdır gençler” demiş, “Niye bu gazeteyi aldınız?” Babam ters bir duruma imkân vermeden cevaplamış: “Usta biz Trabzonsporluyuz, hakkımızda en çok haberi Milliyet veriyor.” Eminönü’nden dolmuşa atlayıp Taksim’e geçmişler. Ceplerinde bir yemek, bir de dönüş yolu parası var; maaş almamışlar henüz. İstiklal’de dolaşırken bir yerlerden İbrahim Tatlıses çalınmış kulaklarına. Lakin şarkı yeni, daha önce duymamışlar. Sesin geldiği pasaja koşmuşlar hemen. İçerideki kasetçinin hoparlöründen İbo’nun tarifsiz sesi yükselmiş: “Sarışınsın sarısın güzel / Sen bir selvi dalısın / Sana çirkin demişler güzel / Sen gönlümün varısın” Vitrine bakmışlar, yeni kaset: “Yalan”. Ama cepte para yok. “O zamanlarda”…

Gör beni ey okur!

Kalemiyle var olan, ekmeğini yazıdan çıkaran her edebiyat ehlinin en büyük hayallerinden biridir bir gün kendi dergisini çıkarmak. Tam da bu yüzden oldukça bereketli bir dergicilik dünyamız var. Yöresel yemeklerden çocuk edebiyatına, sosyolojiden fotoğrafçılığa, şiirden tarihe onlarca farklı alanda yüzlerce dergi çıkıyor Türkiye’de. Kimisi imkânsızlıklara ancak birkaç sayı dayanıyor, kimisi malzemesini tüketince kendiliğinden sahneden iniyor ama birçoğu uzun zaman bu hareketli dünyaya rengini, duygusunu, enerjisini katıyor. Gündelik yaşamın giderek dijitalleşmesine inat canlılığı ve çeşitliliği büyüyen dergicilik dünyasının bir bölümünde ise tuhaf bir “aynılaşma” var. Özellikle kültür-edebiyat dergiciliğinde görünen bu durumu şöyle tarif edeyim: Dört tane dergimiz ve bu dergileri çıkaran dört tanınmış edebiyatçımız olsun. Birbirinden farklı karakterdeki bu dört edebiyatçıya Mehmet, Selim, Hasan ve Zeynep diyelim. Normalde bu dört derginin bir rekabet içinde olmasını, hatta yeri geldiğinde sert tartışmalara girmesini beklersiniz değil mi? O iş öyle olmuyor işte. Aksine, bu dört isim sanki aynı odada uzun süre tiner solumuş gibi…

Bir gün bir kitap okudum

Hayat meşgalesi içinde kitabın, okumanın, yazmanın neredeyse hiç görülmediği bir Anadolu ailesinde büyüdüğüm için, bir gün bu büyülü dünyayla tanıştığımda ne yapacağımı bilemedim. Kitapların dünyasında ilk adımlarımı atarken acemilikle heves, bilgisizlikle iştah aynı anda ruhumu ele geçirmişti; zifiri karanlıkta el yordamıyla yolunu bulmaya çalışırken sağa sola çarpıp eşyaları deviren biri gibiydim. Okuma arzusuyla yanıp tutuşuyordum ama hem ne okuyacağıma dair fikrim yoktu, hem de beş yüz yıl yaşasam ve hiç durmadan okusam bile bitiremeyeceğim kadar çok kitap vardı. Bu konuda danışabileceğim yahut heyecanımı görüp yol gösterecek kimseler yoktu etrafımda. Korku-gerilim romanlarıyla ağır felsefe metinleri, berbat çevirili Fransız klasikleriyle İngiliz polisiyeleri, ünlü rock gruplarının kariyerini anlatan kitapçıklarla Rus edebiyatının devleri aynı anda girmişti hayatıma. Haftalarca çölde hayatta kalma mücadelesi verdikten sonra önüne sofra serilen bir adam nasıl yemek yerse ben de öyle okuyordum; herhangi bir sıra gözetmeden ve ağzımı burnumu yediğime bulaştırarak. İçinde bulunduğum haleti ruhiye, okuduklarımdan haddinden fazla etkilenmeme sebep…

Yalan söylüyorsun

Hepimiz az ya da çok yalancıyız, kimse inkâr etmesin. İnsan, doğası gereği bazı gerçekleri saklamaya, bazılarını da değiştirmeye çalışmaya meyyaldir. Çoğu yalanın ardında iyi niyet vardır; işleri ancak bu şekilde yoluna koyacağımızı düşünür, gerçeğin açığa çıkmasının felaket doğuracağına inandırırız kendimizi. Bazen haklıyızdır da bunda; çünkü yalan her zaman kendi irademizle ortaya çıkmaz, etrafımızda hatta en yakınımızda bizi ona mecbur kılacak insanlar bulunabilir. Böyle durumlarda yalan, “ortak” bir çalışmanın ürünü olarak iyileştirici bir etki bile gösterebilir. Ahlaki kurallar her ne kadar yalanı toplumsal bir olgu kabul ederek bazı yaptırımlar belirlese de gerçekçi bir bakış açısı takındığımızda meselenin “bireysel” de olduğunu ve en çok kendimize yalan söylediğimizi görürüz. Yalan ve gerçek aynı anda ortada olduğu için normalde paradoks oluşturması gereken bu durumun insanın en büyük alışkanlıklarından biri haline gelmesi gerçek bir mucize benim için. Hepimiz, kendimizi bir başkasının asla erişemeyeceği bir netlikle tanırız, buna şüphe yok. Yine de o netliği bilerek bozmaktan…

Sana soracaklar

Bir gün çok yaşlanacaksın, eğer güzel bir ömür geçirdiysen insanlar etrafını saracak, ve senden şunun cevabını isteyecekler: Bu hayatta en çok pişmanlık duyduğun şey neydi? Onlara de ki: Bir gün bir yolun kenarında aylak aylak duruyordum. Mevsimlerden yazdı. On yedi yaşındaydım ve caddeden tek tük geçen arabalara bakıyor, kim bilir hangi saçma hayallere dalıyordum. İnsan on yedi yaşında aptaldır, ama o kadar da aptal değildir; yüreğini saran heyecanların hangisinin peşinden gideceğini az çok bilir. Bense hangisinin peşinden gitmeyeceğimi biliyordum. Gözlerim, belki aniden yerden bir yolcu biter de iki lira fazla kazanırım umuduyla aheste seyreden bir minibüsü takip ederken gördü onu. Benim yaşlarımda güzel bir kızdı, ama o kadar da güzel değildi. Benim kadar dalgın olduğuna emindim. Çünkü tam önümden geçerken, aramızda iki metre ya var ya yoktu, huzurevinde yatağını yadırgayan huzursuz bir ihtiyar gibi yerinden fırlamış parke taşına takılıp yüzükoyun yere kapaklandı. Eğer orada olmasam büyük ihtimalle ağlayacaktı. Ama ağlamadı.…

Otoritemi sarsıyorsun Kudüs!

2003 İsveç-Danimarka ortak yapımı, çok sevdiğim bir film var: Ondskan. Şiddet eğilimli otoriter bir üvey babanın zulmü altında büyüyen, sonrasında disipliniyle meşhur köklü bir yatılı okula gönderilen Erik’in hikâyesini anlatıyor. Erik, kaskatı bir sistemin, başkanların, efendilerin olduğu bu okulda düzene başkaldırır. Daha doğrusu düzen adı altında sergilenen zorbalıklara karşı koyar, kendini de zulme uğrayan diğer öğrencileri de savunur. Öğrenci Birliği Başkanı olan, okuldaki “cezalandırma sitemini” yürüten, dolayısıyla kurulu düzenin devamından sorumlu Otto, Erik’in günden güne sertleşen isyanını bastırmaya çalışsa da başarılı olamaz, bu yüzden de psikolojisi bozulmaya başlar. Hikâyenin sonuna doğru Otto artık çaresizdir. Erik’in kendisini sıkıştırdığı ormanlık alanda, “Senin benimle derdin ne?” sorusuna ağlayarak şu karşılığı verir: “Neden otoritemi sarsıyorsun?” ABD Başkanı Trump’ın, Müslümanların gözbebeği Kudüs’ü paşa keyfine göre “İsrail’in başkenti” ilan etmesi bana bu sahneyi hatırlattı. Kim ne derse desin, tüm parçalanmışlığına ve zayıflığına rağmen, Kudüs’ün şahsında ve Türkiye’nin öncülüğünde “otoriteye” kafa tutan bir İslam toplumu var. Bu,…

Diyagonal İlerlemeci Yüksek Astrofizik ve Nörobilişsel Etkileşimler Topluluğu

“Robotumuz yok kardeşim robotumuz, millet neler yapıyor öyle ya, mahvolduk robotsuzluktan, iki tane yapay zekâlı bilgisayar yapmaktan aciziz, böyle olmaz.” İbrahim Tatlıses’in oynadığı bir filmdeki meşhur “Ben çocuğuma flüt alamayacak mıyım, kaç para ulan bir flüt!” isyanını hatırlatan bu sözleri hemen her gün görmekten, okumaktan, duymaktan usandım artık. Dünyada sadece birkaç ülkenin sahip olduğu teknolojik üstünlüğü Türkiye’nin “geriliğinin” nişanesi sayarak girişilen dolaylı muhalefet çabaları kabak tadı vermeye başladı. Kaldı ki bu alanlarda körebe de oynamıyoruz; bir ABD ya da Japonya seviyesinde değilsek bile yatırımlarımız var, ciddi bir gayret söz konusu. Amatörce bir heves ve kısıtlı bilgiyle hurdadan topladığı malzemelerden “icadını” yaratan birkaç saf Anadolu insanının çabasıyla dalga geçmek bu gerçeği gizlemiyor. Teknolojide, uzay bilimlerinde bir dünya devi değiliz elbette. Futbolda ve akademide olmadığımız gibi. Yine de kimse futboldaki perişan halimize bakıp memleketin geleceğine dair karamsar tablolar çizmiyor. Hâlbuki robot öyle değil, o bizim tek geleceğimiz. İşimizi gücümüzü bırakıp robot yapmalıyız,…